Bilişim Sistemleri Güvenliği dendiğinde aklımıza ilk olarak “Bilgi ve Veri Nedir” bu gelmektedir. Peki bu Bilgi ve Veri Nedir? Farkları Var mıdır? Varsa Nedir? göz atalım.
1-) Bilgi Nedir?
Bilgi üzerinde çalışılan içerik ve perspektife göre pek çok çeşitte anlamlar içeren kompleks bir kavramdır.
Bazı tanımları ise şöyledir;
- Öğrenme, araştırma veya gözlem sonucu elde edilen gerçek ve ilkelerin bütününe verilen addır.
- Bir alanla ilgili çeşitli özellik ve tavırları açıklayan modeller kümesidir.
- Öğrenmenin bir sonucudur ve rekabet avantajını arttırır.
- Yönetme yeteneğidir.
- Bilgi karşımıza birçok farklı şekilde çıkabilir. Çizim, metin, fotoğraf, film, görüntü vb. birer bilgi çeşididir.
Burada önemli olan nokta, tanımlardan da anlaşılacağı üzere “bilginin kaydedilebilir, görülebilir, tekrar tekrar elde edilebilir, gözlenebilir ve yorumlanabilir” bir şekilde olmasıdır.
Bir bilginin değerli olması için odaklanmış, test edilmiş, gerçeklenmiş ve paylaşılmış olması gereklidir.
Ayrıca bilginin girdi ve çıktılarının basit olması, güncellenebilmesi, dilinin basit ve uygun olması gereklidir.
1.1-) Bilginin Çevrimi – Döngüsü
- Bilgi doğar, bulunur ya da keşfedilir.
- Bilgi kaydedilir.
- Bilgi kullanılır, değerlendirilir.
- Bilgi geliştirilir.
- Bilgi aktarılır.
- Bilgi arşive kaldırılır.
Bilgiler yukarıdaki çevrime göre ömürlerini tamamlar. Bilginin türü ve özellikleri değişse de bu çevrim hiçbir zaman değişmez.
1.2-) Bilginin Tanımlanması
Bilgi üç yolda tanımlanmıştır;
- İşlenmiş veri olarak
- Belirsizliğin (bilinmeyenin) karşıtı olarak
- Anlamlı bir sinyal olarak
1.3-) Bilginin Maliyeti
Bilgi değerli de olsa, kullanılabilmesi için bir maliyeti vardır.
- Bilginin elde edilmesi,
- İşlenmesi,
- Saklanması,
- Düzeltilmesi,
- İletilmesi gibi her türlü işlemin bir maliyeti vardır.
1.3.1-) Bilginin Elde Edilmesi
- Bilgi resmi veya gayri resmi kaynaklardan elde edilebilir. Formal kaynaklar, (iş formları, bilgi veri tabanları, personel kayıtları) ve informal kaynaklar (çalışanlarla diyalog, aktivite gözlemlenmesi)
- Genellikle bilginin informal kaynaklardan elde edilmesi daha az maliyetlidir ama elde edilen bilginin organize edilmesi ve efektif bir şekilde kullanılabilmesi daha zor olabilir.
- Verinin elde edilmesi manuel veya elektronik olarak meydana gelebilir.
1.3.2-) Bilginin İşlenmesi
Bilginin işlenmesi onun yararlı kullanılabilir bir forma dönüştürülmesidir.
- İşlenme tipik olarak iki defa meydana gelir. İlk olarak bilginin elde edilmesi ve saklanması sırasında ve ikinci olarak düzeltilmek için gözden geçirilmesi ve iletilmesi sırasında.
- Bilginin elde edilmesi ve stoklanması arasındaki işleme, genellikle büyük miktarda insan gücü gerekir.
- Elektronik işleme, örneğin elektronik tarayıcılar (scanner), verilerin elektronik formlara dönüştürülmesini sağlar.
- Bilginin stoklanması ve iletilmesi arasındaki işlemler, manuel veya bilgisayarlı sistemlerle gerçekleştirilebilir.
Bilgi manuel işlenirse;
- Manuel sistemde çalışan kişi, gözden geçirme, formatlama ve yeni formatı paylaşma işlemlerini gerçekleştirir. Özetler veya özel analizler gerektiğinde finans ve muhasebe konusunda bilgili bir analist verileri çok rahat bir şekilde işleyebilir.
- Manuel bilgi işlenmesi yüksek işçilik ve zaman maliyeti, ama aynı zamanda düşük ekipman maliyetini içerir.
- Çok miktardaki verilerin manuel olarak işlenmesi, bilgisayarla işlenmeye göre çok daha pahalıya gelir ve çok zaman alır.
Bilgi bilgisayarla işlenirse;
- Yeniden gözden geçirme ve iletme arasındaki işlenmenin bilgisayar sistemleriyle yapılması, daha fazla analiz yapılmasına ve çok daha kısa zamanda verinin son halini almasına olanak sağlar.
- Bilgisayarla işlemenin maliyeti; kiralama veya bilgisayar ekipmanının aşınması, aletin hazırlanması(montaj) için gerekli işgücünün maliyeti, yeniden değerlendirme, formatlama ve verinin son hali için yapılacak olan program maliyetini içermektedir.
- Bilgisayarla işleme, manuel işlemeye göre zaman tasarrufu ve çok daha düşük işçi maliyeti sağlar fakat aynı zamanda yüksek ekipman maliyetini beraberinde getirmektedir.
1.3.3-) Bilginin Stoklanması
Bilginin stoklanmasının ilk ve en önemli maliyeti, stoklama alanı ve kullanılan araçların maliyetidir.
- Bilgisayar dışı stoklama kağıtları, mikroformları veya her ikisini de içerir. Bu çeşit bir stoklamada elektronik duruma göre çok daha fazla fiziksel stoklama alanına ihtiyaç vardır.
- Elektronik olarak stoklama göre, bu alanın satın alınması veya kiralanması daha maliyetli olacaktır.
- Bilgisayarla (elektronik ortam) stoklamada, farklı yöntemler kullanılır; harddiskler, optik disk, USB, bant ve DVC/CD vb. Bu seçim, bilginin miktarına ve yeniden düzenlemenin arzu edilen hızına bağlı olarak yapılır.
- Birçok firma, elektronik olarak stoklanan bilgilerinin, yangın, sel gibi herhangi bir felakette yok olmasını önlemek amacıyla kopyalayarak (yedek alma) güvenli başka bir yerde saklarlar.
- Ek olarak, birçok firma verilerinin kopyasını birden fazla elektronik ortamda veya verilerini mikroform kopya olarak saklar.
- Araçların maliyeti, fiziksel faaliyetler ve destekleme sistemleri için gerekli çalışanların maliyeti de stoklama maliyetine eklenir.
1.3.4-) Bilginin Gözden Geçirilmesi
- Manuel sistemlerde, istenen verinin gözden geçirilmesi çok fazla zaman ve para harcanmasına yol açabilir.
- Yöneticiler yaklaşık olarak bir yılın altı haftasını materyal aramakla geçirirler. Yöneticiler zamanlarının %30’undan fazlasını kağıt dokümanlarını arayarak; ve sekreterler ise, zamanlarının %20’sini dosyalanmamış bilgileri aramakla geçirebilirler. Çünkü kağıt dosyalar çok fazla yer kaplayabilir ve bu nedenle veriler başka bir yerde veya farklı bir binada bile saklanmış olabilirler. Bunlar da zaman çok fazla kaybına neden olmaktadır.
- Elektronik sistemler ise, organize edilmiş bir modelde elektronik olarak stoklanmış bilgilere hızlı ve ucuz erişim sağlar.
- Maliyetler, saniyenin küçük bir parçasında bilgisayar ekipmanını kullanmayı gerektirir.
- Bilgi, istenilenden farklı bir yerde stoklanmışsa, yapılan istekte verinin nerede stoklandığının belirtilmesi gerekir.
1.3.5-) Bilginin İletilmesi
Birçok firmada, sıklıkla bilgiler manuel olarak işlenmekteydi. Firma üyelerinin çoğu, resmi veya gayri resmi görüşmelerde yüz yüze iletişimi ve ihtiyaç duydukları bilgilerin çoğunluğunun yazılı olmasını tercih etmekteydiler. Fakat yüz yüze iletişim büyük bir zaman kaybına neden olmaktadır ve firmaların çoğunda zaman kıt kaynaklardan biridir.
- Yazılı notlar, raporlar, reklamlar ve diğer dokümanlar ancak bilginin küçük bir miktarını çok sayıdaki insana efektif bir şekilde iletebilecektir.
- Ama bilginin uzun mesafelerde iletimi veya büyük verinin (big data) değiş tokuşu söz konusu olduğunda elektronik iletişim çok daha etkili olarak gerçekleşecektir.
- Telefon, video konferanslar, faks veya diğer elektronik veri iletişim araçları kişiler, gruplar, firmalar veya veri depoları arasında haberleşme linklerinin kurulmasını sağlayabilir. İletilen her bilgi için elektronik medya yazılı medyadan çok daha ucuza mal olacaktır.
1.4. Yönetim İçin Gerekli Olan Bilginin Özellikleri
- Herhangi bir işin başarısı, yürütücülerin temel fonksiyonlarını (beyin işlevleri) ne ölçüde yerine getirdiğine bağlıdır.
- Bu işlemlerin gerektiği biçimde yerine getirilmeleri ise, yöneticilerin bilgi ihtiyaçlarını ne derecede karşıladıklarına bağlıdır.
- Her işlem karar almayı gerektirir ve karar süreci de doğru zamanda, eksiksiz, öz ve yerinde bilgiye ihtiyaç duyar.
Gerekli olan bilgi şu özelliklere sahip olmalıdır;
Doğruluk: Belirli bir zaman içindeki doğru bilginin üretilen ya da işlenen toplam bilgiye oranıdır.
Zamanlama: Bir yöneticiye geç gelmiş olan bilginin doğruluk derecesinin yüksek olmasının pek önemi yoktur. Bilginin sadece doğru olması da yeterli değildir çünkü zamanda geçtikçe o bilgi eskiyebilir ve doğruluğunu kaybedebilir. Aynı zamanda bilginin yöneticilere doğru zamanda ulaşması gerekir. Ancak bilginin doğruluk oranının yüksek olması gecikmelere sebep olurken, bilginin kısa zamanda yöneticiye ulaştırılması ise maliyetleri arttırmaktadır.
Eksiksizlik: Bilginin, yöneticinin karar verebilmesi için gereksinim duyduğu tüm verileri kapsamasıdır.
Kısalık: Gerekli verilerin özetlenerek, kısa ve öz bilgilerle desteklenmesidir.
Yerindelik: Bilginin önemli olan organ veya yöneticiye ulaşabilme özelliğidir.
Ucuzluk: Bilginin ucuza elde edinilmesidir. Ancak zamanlama, doğruluk ve ucuzluk özellikleri iyi optimize edilmelidir.
2-) Veri Nedir?
Verinin, İngilizce karşılığı olarak kullanılan “data”, Latince “datum” kelimesinden gelmektedir. Latince çoğul şekli “dedomena” olarak kullanılmaktadır. M.Ö. 300 yıllarında Öklid’in bir çalışmasında geçtiği bilinmektedir.
- Bilişim teknolojisi açısından veri, bir durum hakkında, birbiriyle bağlantısı henüz kurulmamış bilinenler (ham bilgi) veya kısaca, sayısal ortamlarda bulunan ve taşınan sinyaller ve/veya bit dizeleri olarak tanımlanabilir.
3-) Özbilgi Nedir?
Özbilgi, tecrübe veya öğrenme şeklinde veya iç gözlem şeklinde elde edilen gerçeklerin, doğruların veya bilginin, farkında olunması ve anlaşılmasıdır.
4-) Veri ve Bilgi Arasında ki Fark
Kısacası Veri; Bilginin işlenmemiş, yorumlanmamış halidir.
Bilgi ise; Verilerin bir araya toplanıp, yorumlanmış halidir.
Örnek 1: Doğum tarihini ele alırsak ham bir bilgidir yani veridir diyebiliriz. Bilgi ise bu Doğum Tarihinden yola çıkarak kişinin Yaşıdır.
Kısacası Doğum Tarihi = Veri, Yaş = Bilgidir.
Örnek 2:
Elimizde bulunan Veriler “Ham Bilgi”;
- Aydının Matematik Notu: 70
- Serkanın: 60
- Cemalin: 100
- ve Kaan’ın 70
Yukarıda notlardan yola çıkarak sınıftaki matematik notlarının ortalamasını ve aynı notu kaç kişi almış öğrenebiliriz.
Bilgi:
- Sınıfın Ortalaması: 300
- 2 adet 70 alan var
- 1 adet 100
- 1 adet 60
İşte bunlar ise bilgidir.